Dr Manoj Patil on better life for all

5 जून,  जागतिक  पर्यावरण   दिन!  संयुक्त राष्ट्र  संघाच्या आमसभेने 1972  साली  पर्यावरण दिन साजरा करण्याचे निश्चित केले.  1974 साली  5 जून या दिवशी  पहिला पर्यावरण दिन साजरा करण्यात आला.       हा दिवस साजरा करण्याचे हे 47 वे  वर्ष आहे. .... विचार करण्याची गोष्ट आहे..... एखादा दिवस साजरा करण्याचे  आपण ठरवतो कारण,तो विषय जगातील सर्वांच्या चिंतनाचा विषय व्हावा. जगातील  प्रत्येक व्यक्तीला त्या विषयाचे गांभीर्य कळावे आणि ती समस्या सोडवण्यासाठी सर्वांनी कृती करण्यास प्रवृत्त व्हावे. वस्तुस्थिती अशी आहे की सत्तेळीस वर्षांमध्ये प्रश्न सुटण्याऐवजी अधिकच गंभीर होत चालला आहे. तर काय करायला हवे?...     1.  कारणांपेक्षा 'उपाय' याला अधिक महत्त्व द्यायला हव!पर्यावरणाचा  ऱ्हास होण्याची कारणे काय आहेत?  याबरोबरच त्याचे उपाय काय आहेत? या दोन्हीवर विचार होणे आवश्यक आहे. ज्याप्रमाणे पेशंट, डॉक्टर कडे गेल्यानंतर आपल्याला काय होते आणि का होते हे सांगतो  आणि डॉक्टर त्या सर्वांचा विचार करून,...

*जगणं*  ---------- कधी अपेक्षित, कधी अनपेक्षित हेच अपेक्षित असण म्हणजे जगणं   जे अपेक्षित ते कधी चांगलं कधी अपेक्षित वाईट कधी अनपेक्षित चांगलं,  कधी अनपेक्षित  वाईट बरं वाटलं तर होतो हर्ष  नाही वाटलं तर असतो विषाद हर्ष असो वा विषाद असो दोन्ही असतात क्षणिकच! हे समजण  म्हणजे जगणं. अपेक्षित असं घडत जातं त्याला आपण जीवन म्हणतच नाही  कदाचित ! अनपेक्षित घडलं तरच त्याला म्हणतो " घटना" त्या घटनांचे अर्थ सुद्धा  प्रत्येकाचे निरनिराळे... त्या घटनातून त्या अर्थांतुन जे जे निपजते,  आनंद... दुःख... आश्चर्य... त्यास एक एक रंग मानुनी एक विशाल चित्र रंगवीत बसणं म्हणजे जगणं. आनंद झाला तर अनुभवावा अल्हाद आनंदातिशया चा  नसावा अहंकार, नसावा  उन्माद. दुःखाचा ही अनुभवावा खेद  आक्रोश... आक्रांत...  जो  जो असेल तो तो.  पण नसावी खंत नसावं झुरणं चुकणं शिकणं, शिकणं चुकणं, चुकणं शिकणं म्हणजे जगणं.  कधी ध्येय  ठेवूनी लढणं  कधी ध्येय विसरूनी रमणं  दिवसभराचे कष्ट कधी  कधी रात्रीची विश्रांती  यांचं निरंतर "चक्र",...

पृथ्वी माँ का लाडला मै,   सुपुत्र बनने का प्रयास करूँ l माँ की पीडा को जानकर ,  दूर करने का प्रयास करूँ ll मां ने ही दिया प्राण और तन  मां ही करती हर क्षण पोषण l मां से ही मिलते सुख के साधन मैं अपना क्या क्या अर्पण करूं ll सुपुत्र बनने.. सबकी अपनी शक्ति-युक्ति कृतज्ञ जन की सार्थ कृती l भक्तों की भक्ति भाव को लें सब के साथ मिल काम करूं ll सुपुत्र बनने... हर संभव हर जगह पर मैं पेड़ की छाया निर्माण करूं l प्लास्टिक को इनकार करूं या पुन:पुनः उपयोग करूं ll सुपुत्र बनने... निर्माण का हो कार्य या हो  उपयोग के कोई साधन l ना हो शोषण ना प्रदूषण कम से कम ही प्रयोग करूं ll सुपुत्र बनने... पानी तो जीवन है मेरा  सोच समझकर खर्च करुं l बारिश का हर बूंद भी तेरे   काम में आये ऐसा यत्न करूं ll सुपुत्र बनने...   ईंधन - बिजली ऐसे ले लूं  जैसे वो अपना रक्त ही हो l रक्त भी अपना खुशहाल रहे ऐसा नित  मैं प्रयत्न करूं ll सुपुत्र बनने...    पंछी- प्राणी, कीटक सारे   आते रहे  आसपास  हमारे l  उनको कभीभी  डर ना लगे  मै...

चिरस्थायी सकारात्मक बदलाची संधी -----------------------------------------------        कोरोनाव्हायरस आणि  लॉक डाऊन यांचा परिणाम म्हणून अनेक बदलांची चर्चा सुरू आहे. कार्बनचे उत्सर्जन कमी होऊन हवेचा दर्जा सुधारणे, ग्रीन हाउस इफेक्ट कमी होऊन ओझोनच्या थराला मध्ये सुधारणा अपेक्षित असणे, विमानांचे उत्सर्जन कमी  होणे, लोकांचे स्वतःच्या परिवाराशी संवाद वाढणे. घरगुती कचऱ्याचे संकलन व्यवस्थित होणे पण त्याच कचऱ्याचं व्यवस्थापन बिघडणे, सार्वजनिक परिवहन व्यवस्थे  आणि स्वच्छतेमध्ये सुधारणा होण्याची शक्यता निर्माण होणे...... हे आणि यासारखे अनेक मुद्दे या  चर्चेमध्ये आहेत.           थोडासा आणखी विचार केला नंतर असे लक्षात येते यातले बरेचसे बदल हे तात्पुरते आहेत. लॉक डाऊन नंतर पुन्हा पूर्वीसारखे होण्याची शक्यता खूप आहे.             पण त्याच वेळी हे ही लक्षात येते की,काही स्थायी स्वरूपाचे बदल सुद्धा होण्याची शक्यता आहे....  ते अवश्य होऊ देत!  आपल्याला ते सकारात्मक दिशेने नेण्याची संधी आहे हे ...

जैवविविधतेची जाणीव अपरिहार्य ---------------------------------------------  I am because we are.म्हणजे माझे अस्तित्व," आपण सर्वजण आहात " म्हणून आहे. सहजीवन हे आपल्या जीवनाचे सूत्र आहे.  सहजीवन आहे तर जीवन आहे.  सहजीवन बाधित झाले जीवन  बाधित होणार. या गोष्टीचा अनुभव आता जगाने खूप पद्धतीने घेतला आहे. पृथ्वीवर अनेक प्रकारच्या प्रजाती, अनेक प्रकारच्या परिसंस्था आणि अनेक प्रकारची जनुके सहअस्तित्व  या तत्वावर  जगली आहेत आणि वाढली आहेत. यालाच  जैवविविधता(बायोडायव्हर्सिटी) म्हणतात.  जगामध्ये किती प्रकारचे जीव आहेत?  याचे उत्तर अनेक जणांनी दिले आहे. ती संख्या  चाळीस लाख पासून दहा कोटी पर्यंत सांगितली जाते.  आत्तापर्यंत 14 लाख 35 हजार 262 जातींची ओळख झालेली आहे. अजुन अनेक जातींची ओळख सुद्धा झाली नाही.गेल्या काही वर्षांमध्ये विकासाच्या नावावर, हव्यासाच्या  पोटी मानवाने जी आक्रमणे केली आहेत त्यामुळे एक लाख प्रजाती नष्ट झाल्या आहेत.  त्यामुळे एकूणच पृथ्वीच्या अस्तित्वाला  आणि पर्यायाने मानवाच्या अस्तित्वाला धोका निर्माण झाला आहे. ...

चारही स्तरावर प्रयत्न व्हावे लागतील -----------------------------------------------  पर्यावरणाची समस्या सोडवण्याचे प्रयत्न यशस्वी व्हायचे असतील  तर चारही स्तरावर प्रयत्न व्हावे लागतील. 1. सार्वजनिक स्तर 2. सामाजिक  स्तर    3. वैयक्तिक/ कौटुंबिक स्तर 4. मानसिक स्तर          सार्वजनिक स्तरावर जे प्रयत्न व्हायचे ती सरकारकडून व्हायचे. उदाहरणार्थ स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी आपल्या आपल्या ठिकाणी सांडपाण्याचे संयोजन,  कचऱ्याचे व्यवस्थापन, सार्वजनिक ठिकाणी वृक्षांचे संवर्धन, पर्यावरण संबंधीच्या कायद्यांच्या अंमलबजावणी,यासाठी लावलेल्या रचना  आणि  नागरिकांकडून त्यांनी मिळवलेला सहयोग यावर  पर्यावरण  रक्षणासाठी केलेल्या कामाची यशस्विता  यशस्वीअवलंबून आहे.         यामध्ये प्रशासन आणि लोकप्रतिनिधी या दोघांचे, हेतू,  कौशल्य आणि परस्पर संवाद  महत्त्वपूर्ण असल्याचे दिसून येते. प्रयत्नाना चांगले यश येत असेल, तर कौशल्य आणि संवाद चांगला आहे असं म्हणता येईल.         सामाजिक स्तराव...