Posts

Showing posts from June, 2026

जीत

जीत!क्या है जीत? जीत उस सूरज की तरह है जो अपना समय होने पर निकलेगा l जीत उसे सितारे की तरह है जो शाम अपना समय होने पर दिखेगा l  जीत उसे दीपक की तरह हो  जो चुपचाप भगवान के सामने जलेगा और धीमा प्रकाश देता रहेगा l जीत उसे मशाल की तरह हो जिसका इंतजार बड़ी दुनिया कर रही हो  उसे इशारा कर पास बुलायेगा l प्रस्तुत कविता अत्यंत प्रेरक आणि सकारात्मक विचार मांडणारी आहे. कवीने 'जीत' (विजय) म्हणजे केवळ एक तात्कालिक यश नसून, ती एक निरंतर चालणारी, संयमी आणि मार्गदर्शक प्रक्रिया आहे, हे विविध प्रतिकांच्या माध्यमातून सुंदर रीतीने स्पष्ट केले आहे. ​या कवितेचे रसग्रहण खालील मुद्द्यांच्या आधारे करता येईल: ​१. आशय सौंदर्य (Theme & Meaning) ​कवितेची सुरुवात 'जीत! क्या है जीत?' या एका मूलभूत प्रश्नाने होते. विजय म्हणजे नेमके काय, याचा शोध कवी अत्यंत संवेदनशीलतेने घेतो. विजयाची व्याख्या करताना कवीने घाईगडबड न करता, 'संयम आणि योग्य वेळेचे महत्त्व' अधोरेखित केले आहे. विजय हा अचानक मिळत नाही, तर त्याला स्वतःचा एक प्रवास आणि वेळ असते, हा या कवितेचा मुख्य गाभा आहे. ​२. काव्य सौंदर्य (Ima...

उ:शाप हवा

शब्दांचे बुडबुडे बुडबुडातल्या प्रतिमा प्रतिमांच सौंदर्य सौंदर्याचा विलास नाही भुलवत आम्हाला.. पाण्याची शुद्धता, शुद्धतेचा प्रवास प्रवासातून पोषण  पोषणातून होतं जे निर्माण त्याची आस आहे आम्हाला. शब्दांचे वावडे नाही आम्हाला  शब्दांच्या भावना  भावनेचा अर्थ, अर्थानुसार कृती  अपेक्षित आहे आम्हाला. वक्तृत्वामागे असावी तपस्या तपस्येचे तेज तेजाचा प्रकाश नि ऊर्जा, विनाशाच्या शापाला  उ:शाप हवा आहे आम्हाला.

आज की नज्म

आज की नज्म   ता. 24/4/16 - डॉ मनोज पाटील मुकम्मल खुदी का सफ़र है मजहब हमारा, ख़ुद से जो जुड़ जाए वही है किनारा। रूह की गहराई में जो सच्चाई उतरे, वही अस्ल में है इंसान का सहारा। न फ़क़त रस्मों में, न लफ़्ज़ों के दायरे में, मजहब नहीं कैद किसी एक घेरे में। इंसानियत की शमअ जो दिल में जलती है, वही रौशनी है, उसी से हर सवेरा। वतन की ख़ुशबू से है सांसों का रिश्ता, इसी मिट्टी में मिलता है जीने का किस्सा। सरहद पे जो बहता है लहू बेनिशां सा, वो कहता है, कुछ भी बडा नही है वतन सा। दरख़्तों की छाँव में है,रहमत का पैग़ाम, हवा की हर लहर में छुपा, खुदा का नाम। नदियों की रवानी, ये कुदरत की अमानत, इनकी हिफ़ाज़त में ही हम है सलामत। ज़मीं रो न जाए,हमारी बेरुख़ी से, फ़िज़ा मैली न हो,अपनी किसी ख़ुशी से। चलो आज ये पहल करें दिल से हम, हरियाली बचाएँ,अपनी समझदारी से। मजहब से पहले ये धरती पुकारे, वतन ही तो हर इक दुआ का सहारा रहे। ख़ुदी को मुकम्मल, वतन को मुक़द्दस, और कुदरत को भी हम दिल से बचाएँ। डॉ. मनोज पाटील यांची ही कविता आध्यात्मिक शोध, राष्ट्रप्रेम आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा एक सुंदर त्रिवेणी संगम आ...

अपेक्षांच्या सावल्यांत

कविता :- अपेक्षांच्या सावल्यांत कोण कसं वागतं?कोण कसं दिसतं? ते पाहून आपल्याला काय वाटतं?  कोणाच्या वाटेवर किती असतात काटे? कोण कसं जगतं? कोण कसं हसतं? कोणाच्या डोळ्यांमध्ये किती असतात दुःख? ...हे सगळं तसं जीवनामध्ये सर्वसामान्य असतं.  त्यांचं तसं असणं त्यांच्याच अधिकाराचं  बदलायचं की तसंच राहायचं,  प्रत्येकाचा निर्णय जो तो मालक! आपण सुद्धा एक प्रवासी, कुणाच्या प्रवासाचे नसतो वाहक!  ज्याचे त्याचे आकाश,ज्याचे त्याचे हक्क. अपेक्षांच्या बारुदावर आयुष्य बसवू नये, अपेक्षाभंगाच्या ठिणग्यांनी स्वतःलाच जाळू नये. त्यापेक्षा शांत विवेकाच्या सावलीत बसावं, संयमाच्या समईने अंतरंग उजळावं. अनुभवांच्या राखेतून काही शब्द उचलावे, दुःखांच्या पावसातून काही अर्थ जपून ठेवावे. एखादी थियरी, एखादं चिंतन लिहून जावं,  उद्या कुणाच्या आयुष्याला दिशा मिळून जावं. जे शब्दांत कधी व्यक्त करू शकत नाहीत, भाव त्यांचे तुमच्या ओळींतून सापडतील. कुणीतरी कुणाला अधिक समजून घेईल, एखादं तुटणारं नातं पुन्हा जुळून येईल. एकेका जीवाचं जळणं कदाचित थांबेल, दोन जीवांचं जगणं पुन्हा फुलून येईल. अश्रूंच्या जागी...

जीवनयोग

जीवन योग ----------------- किसी किसी की पीठ तो पड़े-पड़े दुखती रहती हैं | जिनके हाथ और पांव काम में लगे रहते हैं, उनके पीठ से पूछो,लेटने का आनंद क्या होता है! जिनके रोज का काम सेवक करते है वो रातों को रोते रहते हैं | जिनका दिमाग दूसरों की सेवा में ही खपता है सदा, उनके सुबहो से पूछो,नींद का आनंद क्या होता है! कहते हैं कोई कोई लोग, सो सो के थक गये, यार ! परिश्रम करने वाले आराम का आनंद जानते हैं, सदा आराम करनेवाले क्या जाने,काम काआनंद क्या होता है! हाथ झटकते पैर पटकते,डॉक्टरकी शिकायत करते हैं| औरों के लिए जीने वाले जीवन का आनंद जानते हैं, भोगों के लिए मरनेवाले क्या जाने,मौत का आनंद क्या होता है! आजकल माध्यमोसे समस्या लेकर समाज में सर फोड़ते हैं | समाज तो सुंदर हैं अपना,जो घुलमिल जाते हैं वह जानते हैं, समस्याओं से जूझने वालोसे पूछो,'संगठन ' का आनंद क्या होता है! - डॉ मनोज पाटील( दिनांक 30- 5 -2026 )  रसग्रहण:- दिलेली कविता ही मानवी जीवनाचे एक निखळ सत्य आणि कर्मयोगाचे महत्त्व सांगणारी अतिशय सुंदर आणि उद्बोधक रचना आहे. या कवितेचे रसग्रहण खालील मुद्द्यांच्या आधारे केले आहे: ​सुंदर शीर...